از دیدگاه روانشناسی، خیالپردازی جریانی روانی است که در آن تصور اشیا، حوادث و اتفاقات در زمان حال وجود ندارد و فرد ممکن است درباره حوادث و وقایعی که قرار است در آینده اتفاق بیفتد، غرق در رؤیا شود و در آینده زندگی کند. البته خیالپردازی در حد طبیعی و محدود نشاندهنده سلامت روانی است. خیالپردازی، زمانی نابهنجار است که از حد طبیعی فراتر برود؛ به طوری که شخص از واقعیت دور شود و بر زمان حال تسلط نداشته باشد.
در خیالپردازی بیش از اندازه، فاصلهای میان زمان حال و آینده به وجود میآید و باعث اضطراب میشود. یکی از دلایل که موجب اضطراب شخص میشود این است که فرد درباره آینده و نقشهای احتمالی که قرار است بعدها به عهده بگیرد، به خیالپردازی روی میآورد.
دلهره نسبت به مسئولیتهای احتمالی آینده باعث اضطراب میشود و این اضطراب به کاهش فعالیتهای فرد میانجامد که نظیر آن را میتوان در میان بعضی از دانشآموزان یافت. برای رها شدن از خیالپردازی و اضطراب و نگرانی ناشی از آن، هر دانشآموز باید، احساسات و تقاضاهای غیرواقعی خود را بشناسد و با توجه به تواناییهای خود عمل کند و نسبت به آنچه در اطرافش میگذرد، هوشیار باشد و هوشیاری خود را از دست ندهد.
نکته مهم توجه به زمان حال است؛ آینده هنوز نیامده است و نمیتوان مستقیما در آن زندگی و فعالیت کرد؛ تنها در زمان حال است که میتوان کاری را انجام داد.
دانش آموزان برای این که به هدف خود، یعنی تحصیل در دانشگاه دست یابند، باید سلسله مراتبی را طی کنند. برای مثال، دانشآموزی که علاقهمند است در یکی از رشتههای فنی و حرفهای یا کاردانش در دانشگاه ادامه تحصیل دهد باید دیپلم متوسطه داشته باشد و دانشآموزی که علاقهمند است در یکی از رشتههای نظری ادامه تحصیل دهد، علاوه بر داشتن دیپلم باید در دوره پیشدانشگاهی هم شرکت کند و این دوره را هم با موفقیت به پایان برساند. برای اخذ دیپلم و گواهینامه پیشدانشگاهی نیز دانشآموز باید در واحدهای درسی سال اول، دوم و سوم متوسطه نمره قبولی کسب کند. پس برای ورود به دانشگاه، این سلسله مراتب باید طی شود.
برای رسیدن به این هدف، به جای خیالپردازی باید برنامهریزی کرد. هدف از برنامهریزی آن است که از انباشتهشدن درسها جلوگیری شود و دانشآموزان از وقت و انرژی خود برای یادگیری مطالب درسی حداکثر استفاده را کند. با داشتن برنامه، احتمال رسیدن به اهداف مورد نظر بیشتر میشود.
چگونه برنامهریزی کنیم؟
برنامهریزی باید با توجه به برنامه درسی مدرسه تهیه شود و بهتر است فاصله زمانی میان درسی که در مدرسه تدریس میشود با مطالعه در خانه کم باشد. این برنامه دو قسمت دارد:
۱- تکرار و تمرین درسهای همان روز که در مدرسه تدریس شده است.
۲- مطالعه و پیشمطالعه درسهای روز بعد.
برنامهریزی برای دانشآموزان نوبت صبح
دانشآموزان پس از رسیدن به خانه و پس از استراحت، درسهایی را که همان روز در مدرسه تدریس شده است، تمرین و مرور میکنند؛ میان هر دو درس هم چند دقیقه استراحت میکنند و بعد از تمرین درسها، نوبت به مطالعه و پیشمطالعه درسهای روز بعد میرسد. برای مثال، درسهایی که معلم قرار است از دانشآموزان بپرسد یا تمرین و تکالیفی که دانشآموزان باید در منزل انجام دهند توصیه میشود. اگر قرار است معلم درس جدید را تدریس کند، دانشآموز باید آن درس را مطالعه کند تا دید کلی نسبت به آن بیابد. استراحت میان دو درس همان طور که قبلا گفته شد، لازم است؛ زیرا باعث ایجاد آرامش فکری و کمک به یادگیری مطالب درسی میشود.
برنامهریزی برای دانشآموزان نوبت بعد از ظهر
دانشآموز نوبت بعد از ظهر پس از مراجعه به خانه و استراحت، درسهایی را که همان روز در کلاس تدریس شده است، تمرین و مرور میکند و مطالعه درسهای روز بعد را میتواند به صبح فردا موکول کند که در خانه است. در هر دو نوبت، زمان اختصاص داده شده به هر درس میتواند با توجه به توانمندی دانشآموز، کم یا زیاد شود.
مدت زمان استراحت میان هر دو درس میتواند کم یا زیاد شود. به این ترتیب برنامه قابلیت انعطافپذیری و اصلاح و تغییر خواهد داشت. برنامه نباید پیچیده و سنگین باشد و لازم است با توجه به روحیه فرد تهیه و تنظیم شود. میتوان گفت بهترین برنامهریز، خود دانش آموز است که با توجه به علاقهمندی و استعداد و آگاهی از نقاط قوت و ضعف خود، اقدام به تهیه برنامه کند و البته میتواند از اعضای خانواده و مشاور مدرسه هم کمک بخواهد.
نویسنده: مجید خسروشاهیان، روزنامه جامجم