رفتار انسان یک سیستم است | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۲۳ از ۱۶۴)
در هفتههای گذشته، بعضی از قدمهایی را بهطور خلاصه مطرح کردم که به شناخت تفکر سیستمی و نگاه شبکهای کمک میکند. اگر میخواهیم راجعبه مسئلهای فکر کنیم و تفکر ما هم تفکر سیستمی باشد، لازم است با مؤلفههای سیستم و تعریف آن هم تا اندازهای آشنا باشیم.
سیستم مجموعهای از فرایندهاست که در این مجموعه، عناصر تشکیلدهنده و اجزای آن، روابطی دارند و این روابط، یک کل را میسازد. بنابراین سیستم یک کل است که از اجزای مختلف تشکیل شده است و این شروط در آن دیده میشود:
۱.یک هدف کاملاً مشخصی را دنبال میکند؛
۲. هریک از عناصر و اجزای سیستم میتواند رفتار و ویژگیهای کل سیستم را تحتتأثیر قرار دهد؛ مثلاً وقتی میگوییم انسان یک سیستم است، یعنی تمام اعضا و جوارح او میتواند در کل شخصیت او و سرنوشت او تأثیر بگذارد.
نمیتوان بدون توجه به اصلاح زبان به اصلاح رفتار پرداخت و اصلاح رفتار نیز مستلزم اصلاح فکر و شناخت است. اگر به دعاهای مختلف در ماه مبارک رمضان نگاه کنیم، این مسئله را بهخوبی متوجه میشویم که روزه فقط روزۀ شکم نیست و تمام اعضا و جوارح ما باید روزه باشند. اگر نگرش ما به انسان، نگرشی سیستمی باشد، پذیرش بسیاری از تغییرات بهمراتب راحتتر و سادهتر خواهد بود؛ چون دراینصورت، میفهمیم که کوچکترین نگاه و حرکت و لبخند و سکون و سکوت ما، در سرنوشت ما و هستی تأثیر میگذارد.
چون رابطۀ بین انسان و جهان هستی هم در نوع خود، رابطهای سیستمی است، توجه به این بخش از تعریف سیستم، به ما کمک میکند که در لحظهلحظۀ زندگی خود بهعنوان یک جزء و یک عنصر که سیستم را میسازد، باور کنیم کوچکترین تغییر در هر عنصر و جزء، در کل سیستم تأثیر میگذارد. در مجموعهدستورات دینی، این توجه به اجزا دیده میشود. همیشه اینگونه است که ترکیب درست و هدفمند این اجزا باعث رشد و تحول آدمی میشود.
نماز یک سیستم است. نبود طهارت در آن موجب ابطال آن میشود و نبود بعضی از عناصر مثل خلوص نیت و عدم تقوا نیز باعث قبولنشدن آن میشود. تا هفتۀ آینده به بعضی از پیامهای شبکهای و سیستمی ماه مبارک توجه کنید و هنگام تلاوت قرآن و ذکر دعاها، به روابط مختلف فکر کنید. وقتی بیشتر دقت کنیم، باور خواهیم کرد که در جهانی هدفمند و نظاممند زندگی میکنیم که حکیمانه اداره میشود و نیاز داریم که براساس اصول و قواعد مشخصی زندگی کنیم.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۴ مرداد ۱۳۸۹، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۶۲۴
