چهار قدم مؤثر برای رسیدن به تفکر نقادانه | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۳۲ از ۱۶۴)
نقدکردن یعنی بررسیکردن، تجزیه و تحلیل، آشکارکردن زوایای پنهان یک موضوع، یک اندیشه یا یک محصول یا هر چیز دیگر؛ یعنی زیر و رو کردن. مفهوم نقد فراتر از مفهوم انتقاد کردن است. انتقاد بخشی از نقد است.
تفکر نقادانه به ما کمک میکند تا بهتر ببینیم. وروردیهای مغزمان و اندیشهمان را بهدرستی بررسی کنیم. همیشه با استدلال، حرفها را بپذیریم. شنیدههایمان را ملاک تصمیمگیریهایمان قرار ندهیم. حتماً شما هم با کسانی برخورد داشتهاید که وقتی صحبت میکنند هیچ سندی ارئه نمیدهند و برای استناد حرفشان فقط به کلمههای «میگویند»، «شنیدهایم»، «فکر میکنم»، «معلومه دیگه» و کلمات مشابه اشاره میکنند.
برای نقدکردن یک موضوع، باید ابتدا پیرامون آن، اطلاعاتی را جمعآوری کنیم. پس باتوجه به مستندات علمی و ثابتشده و تجربیات مورد اطمینان خود یا دیگران، آن موضوع را بررسی و ارزیابی کنیم.
اگر هنگام تصمیمگیری با استفاده از تفکر نقاد، جوانب مختلف تصمیم را ارزیابی کنیم و نقاط کور را روشن کنیم و احتمالات خطرها و آسیبها و ضعفها را بهدرستی تعیین کنیم، به تصمیم بهتر و محکمتری میرسیم. معمولاً تصمیمگیریهای احساسی و بیشازحد خوشبینانه باعث ضربههای عاطفی و روانی میشود. چون از قبل پیشبینی نشده است و بهطور غافلگیرانه و بدون زمینه، یک مسئله پیش میآید و حتماً احتمال آن هم در ذهن خطور نکرده است و یک افت روحی حاصل میشود.
اینک چهار پیشنهاد مهم و ساده را برای رسیدن به تفکر نقاد تقدیم میکنیم و إنشاءالله هفتۀ آینده دربارۀ آن توضیحاتی را ارائه خواهیم داد:
۱. در بحثها و مذاکرات و هنگام انتخاب و تصمیمگیریها فعال باشید و خودتان را به حل مسئله متعهد بدانید. شما باید تصمیم بگیرید و مسئله را حل کنید. منفعل نباشید.
۲. تا میتوانید سؤال کنید. از سؤالات ساده مثل کی، کجا، چهکسی، چگونه و امثال این سؤالها شروع کنید تا به سؤالات تجزیه و تحلیل برسید.
۳. همیشه منبع و استناد صحبتها و شنیدهها را بخواهید.
۴. نظرات مخالف و موافق دیگران را هم بشنوید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۵ مهر ۱۳۸۹، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۶۷۵
