ویژگیهای تفکر نقادانه | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۳۳ از ۱۶۴)
همانطورکه در هفتۀ گذشته اشاره کردیم، تفکر نقادانه یکی از اساسیترین نیازهای هر انسان است. انسان بهدلیل داشتن قوۀ تفکر و استدلال، باید براساس شناخت درست تصمیم بگیرد، نظر بدهد و انتخاب کند. اگر تفکر نقاد بهعنوان مهارتی اساسی در زندگی روزمره به کار گرفته شود، از بروز بسیاری از خسارتها و نابسامانیها و اتلاف انرژیها جلوگیری خواهد شد.
تفکر نقادانه انسان را قادر میسازد تا واقعیتها را بهخوبی شناسایی کند و اسیر حدسها و گمانها نشود. افراد دارای تفکر نقاد خصوصیتهایی دارند که شما هم میتوانید بهعنوان تمرین، نسبت به ایجاد این ویژگیها و اجرای آنها اقدام کنید.
۱. مسئولیت تصمیمگیریهای خودشان را میپذیرند؛ چون ابتدا فکر میکنند و بعد تصمیم میگیرند در برخورد با موقعیتهای آسان و سخت زندگی خود و حادثههای تلخ و شیرین زندگی، به تجزیه و تحلیل و ارزیابی میپردازند.
فرض کنید مسئلهای در زندگی شما پیش آمده است یا حرفی شنیدهاید یا موضوعی خاصی را مطالعه کردهاید یا فیلم و سریالی را تماشا کردهاید و مسائلی از این قبیل. سؤالاتی را مطرح کنید که موضوع مدنظر را برای شما بهخوبی نشان دهد. مثلاً چرا؟ چگونه؟ این مسئله با چه مسئلههای دیگری در ارتباط است؟ مثبت و منفی آن کدام است؟ چه شباهتهایی دارد با…؟ چه تفاوتهایی دارد؟ اگر این کار را انجام دهم چه میشود؟ چرا؟ برای این تصمیم، از کجا شروع کنم؟ چه امکاناتی در اختیار دارم؟ موانع سر راه من کدام است؟ برای افزایش بازدهی چه باید بکنم؟ از چه منابعی استفاده کنم؟ با چهکسانی مشورت کنم؟ چرا؟ چگونه؟
۲. وقتی حرفی را میشنوند، آن را کورکورانه و بدون استدلال نمیپذیرند. شنیدههای خود را منبع تصمیمگیری خود قرار ندهید. حتماً در زندگی شما هم پیش آمده است که براساس شنیدههایی تصمیمهایی گرفتهاید و بعد متوجه شدهاید که اصلاً واقعیت نداشته است یا درست نشنیدهاید و… .
۳. در گفتوگوهای معمولی و تصمیمگیریهای سادۀ زندگی، همیشه هدف را سؤال میکنند. هدف چیست؟ راه رسیدن به هدف چیست؟ موانع احتمالیِ سر راه من کدام است؟ چه امکاناتی در اختیار دارم؟ و سؤالاتی ازاینقبیل.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲ آبان ۱۳۸۹، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۶۸۱
