تکنیک شش به اضافۀ یک کلاه تفکر | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۷۸ از ۱۶۴)
در ادامۀ مباحث تفکر، در این قسمت، به یکی از تکنیکهای ساده در شیوههای تفکر میپردازیم. در این روش که «ادوارد دوبونو» ارائه کرده است، اعتقاد بر این است که برای فکرکردن باید مراحلی قانونمند و هدفمند طی شود. فکر کردن از دیدگاه او، دقیقاً مثل کار آشپز و نجار است که برای پختن غذای مدنظر یا ساختن وسیلۀ مدنظر، مراحلی را با ترتیب و اندازههای مشخص پشتسر میگذراند.
کسیکه میخواهد فکر کند، باید قدمهایی بردارد. برای اجراییکردن این مراحل، آقای دوبونو پیشنهاد میکند رنگهایی را درنظر بگیرید و مثل آشپز، کلاه آشپزی روی سرتان بگذارید و در هر مرحله، یکی از این رنگها را انتخاب کنید. این، به تکنیک شش کلاه فکرکردن معروف شده است. ما این بحث را با استفاده از تجربیات و مطالعات و مبانی مدنظر، در هفت کلاه مطرح میکنیم.
۱. کلاه سفید
اولین کلاه به رنگ سفید است. در این مرحله وقتی میخواهیم به موضوعی فکر کنیم، بدون درنظرگرفتن هیچ احساسی دربارۀ موضوع، آن را مطرح میکنیم. در این مرحله، خصوصیات شیء یا موضوع و مسئله با استفاده از کمیت و ویژگیهای دقیق مطرح میشود. وقتی به موضوعی فکر میکنید، آن را دقیقاً بیان کنید. لازم نیست قضاوت کنید یا احساس خودتان را درگیر کنید و لازم نیست در این مرحله، نتیجهگیری کنید. برای نمونه، دیروز با فلانی ملاقات کردم و دربارۀ فلان موضوع، ده دقیقه صحبت کردیم. این توصیف، با کلاه سفید سازگار است.
اما اگر بگوییم: «فلانی دیشب وقت گیر آورد و حال مرا گرفت.» در این مرحله، توصیفی اشتباه کردهایم. مثال دیگر اینکه مشهد شهر بزرگی است که انسان در آن احساس رضایت میکند. این توصیف، به این مرحله مربوط نیست. باید بگوییم مساحت مشهد فلان کیلومتر مربع است و مرقد امام رضا (علیهالسلام) در آن قرار دارد. این عبارات، در کلاه سفید مشاهده نمیشود: عجب درس سختی؛ خیلی احساس بدی دارم؛ وقت کم آوردم؛ کارها زیاد شده و… .
هرکدام از این عبارات باید بهصورت دقیق و با استفاده از اندازهها و کمیتهای مربوطه بیان شود. بنابراین در کلاه سفید، اندازهها و کمیتهای دقیق، توصیف کاملاً مشخص، بدون قضاوت و بدون نتیجهگیری و بدون بیان احساس مطرح میشود.
تمرین: تا هفتۀ آینده پنج مسئلۀ زندگی خود را دقیقاً با کلاه سفید بیان کنید.
انشاءالله هفتههای آینده بحث را ادامه خواهیم داد.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۰ مهر ۱۳۹۰، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۹۴۶
