افکار خود را مدیریت کنید | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۷۹ از ۱۶۴)
امام رضا (علیهالسلام) میفرمایند: «اندیشیدن در وظایف از مهمترین عبادات است.» با عرض تبریک میلاد باسعادت ولینعمت و امام شفیق و رئوف، حضرت ثامنالحجج (علیهالسلام)، در ادامۀ مباحث هفته گذشته، همانطورکه بیان شد، بهمنظور مدیریت بهتر اندیشهها و سازماندهی تفکر، ادوارد دوبونو ایدۀ بسیار جالبی را مطرح کرده است که شهرت جهانی هم پیدا کرده است.
این روش که به شش کلاه تفکر معروف شده است، از شش کلاه با رنگهای سفید، قرمز، سیاه، زرد، سبز و آبی تشکیل شده است. هر رنگ، نشاندهندۀ شاخصهای حاکم در هر کلاه است. منظور از کلاه در این روش، برگزیدن زاویهای خاص از حالت روحی و عاطفی و ذهنی یا نقش اجتماعی و نوع تفکر مرتبط با آن است. در این ایده، از شخص متفکر خواسته میشود تا بهجای اینکه همزمان به مسائل مربوط به احساسات و منطق و اطلاعات و امید و خلاقیت بیندیشد، در آنِ واحد، تنها به یک بعد از موضوع فکر کند. بهعبارت دیگر، اگر شخص بخواهد احساسات خود را دربارۀ موضوعی بیان کند، مجبور نمیشود بخشی از احساسات خود را پنهان کند و به شکل منطقی آن را توجیه کند.
این ایده به او میگوید که در مرحلۀ مربوط به بیان احساس (کلاه قرمز)، بهراحتی احساس خود را بیان کند و بههمینترتیب، در مرحلۀ بیان منطقی موضوع (کلاه سفید) بهطور مستقل، ابعاد منطقی موضوع را بیان کند و احساس خود را دخالت ندهد و در هر مرحله از تفکر، با توجه به مختصات و ویژگیهای آن مرحله، فکر کند و نظر خود را بیان کند.
حتماً شما هم با این مسئله برخورد کردهاید که بعضیوقتها انسان در مرحلۀ بیان مشخصات مسئله، احساس خود را هم درگیر میکند و این باعث میشود نتواند موضوع را درست بیان کند. برای نمونه، ممکن است حرف کسی را قبول نکند، بهایندلیل که احساس مثبتی دربارۀ آن شخص ندارد، با اینکه مطمئن است که سخن او درست و منطقی است. بهعکس، حرفی غیرمنطقی را از کسی قبول کند، فقط بهایندلیل که از او خوشش میآید و او را دوست دارد.
در زندگی ما نمونههایی ازاینقبیل وجود دارد که تصمیمهای ما را منحرف میکند و در نتیجهگیریها و تحلیلهای ما اختلال ایجاد میکند. ممکن است کسی فقط به جنبههای منفی مسئله نگاه کند (کلاه سیاه) و برداشت مناسبی از مسئله پیدا نکند یا بهعکس، فقط به جنبههای مثبت نگاه کند (کلاه زرد) و دچار خوشبینی سادهلوحانه شود.
در هر صورت، تصمیمگیری و نتیجهگیری در این وضعیتِ تکبعدی، غلط است. این ایده به ما کمک میکند که در هر مرحله، فقط از یک زاویه موضوع را بررسی کنیم تا اشتباه ما در تفکر کمتر شود و نتیجهگیریها و جمعبندیهای ما عاقلانهتر شود.
انشاءلله هفتههای آینده به جزئیات این روش خواهیم پرداخت.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۷ مهر ۱۳۹۰، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۹۵۲
