فکر کردن بر مبنای معیارها و ملاکها | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۸۴ از ۱۶۴)
در هفته گذشته خطای جزئینگری را به عنوان یکی از خطاهای فکر کردن مطرح کردیم.
۱. جزئینگری
و اینک ادامه مطلب.
۲- مقایسههای خودمدار
تو اشتباه فکر میکنی، من درست فکر میکنم. یکی از خطاهای جدی در فرایند تفکر، مقایسهها و درگیر کردن حالتهای درونی با فکرها و اندیشههاست.
اغلب احساس میکنیم، ما درست فکر میکنیم و دیگران حتما اشتباه فکر میکنند و در هنگام محاورهها و گفتگوهای شخصی نیز به صراحت، این موضوع را اعلام میکنیم.
بعضی وقتها اعمال و گفتار و رفتار و افکار دیگران، مطابق میل ما نیست و با آن موافق نیستیم. در این هنگام، دو احتمال وجود دارد؛ یا به دلیل این که با معیار و ملاک خاصی منطبق نیست به این نتیجه رسیدهایم و یا فقط احساس میکنیم اینگونه است.
در هنگام فکر کردن باید مراقبت کنیم که احساس و ذائقۀ شخصی و حالتها و روحیات و خلأها و مسائلی از این قبیل در نوع مشاهده و تفکر و شناخت و ارزیابی ما تأثیرگذار نباشد.
به این دوگزاره توجه کنید:
الف- چون من با این عمل یا با این ایده یا با این کلام مخالفم، پس حتما غلط است.
ب- چون این عمل یا ایده یا این کلام با توجه به معیارها و ملاکها غلط است، پس من با آن مخالف هستم.
به عنوان یک تمرین خیلی ساده در این هفته، به مجموعۀ موافقتها و مخالفتهای خود نظری بیفکنید و ببینید کدامیک از دو حالت فوق در مورد آن صدق میکند. خودتان بررسی کنید و با یک ارزیابی حکیمانه به یک تصمیم عالمانه برسید.
گروهی از افراد، زندگی خود را بر مبنای ملاکها و معیارها تنظیم میکنند و گفتارها و عملها و اندیشهها و حالتها و تصمیمها و حتی آدمها را با معیار و ملاک حق میسنجند و سپس اعلام نظر میکنند و تصمیم میگیرند. این دسته از آدمها کمتر اشتباه میکنند و زندگی آنها بر مبنای اصول و ارزشها اداره میشود و حق در وجود آنها جاری میشود و چشمههای تفکر و خلاقیت از سرزمین ذهن و قلبشان میجوشد. برعکس، عدهای دیگر حق را با آدمها میسنجند. ذهنیت و رفتار و اندیشه و عمل و خودشان را حق و درست میپندارند و امور را با آن میسنجند. قطعا این گروه دچار خطای جدی در تفکر هستند.
امام و مقتدای ما امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند: حق را بشناسید و آنگاه اهلش را خواهید شناخت.
یعنی آدمها را با حق نقد بزنید. به راستی ما چگونه و بر مبنای کدام الگو زندگی میکنیم؟
خدایا برای تو حرکت میکنیم، تمام سعی خود را به کار میگیریم، هدفمند و پرشور گام بر میداریم و فردا را به تو میسپاریم.
نویسنده: جلیل معماریانی
