پیشداوری مانع تفکر درست است | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۸۵ از ۱۶۴)
ضمن گرامیداشت ایام محرم و با آرزوی توفیق برای تفکر دقیقتر درباره اهداف قیام امام حسین (علیهالسلام) و وظایف ما در قبال خون شهدای کربلا و نحوه الگوسازی از تفکر یاران عاشورایی، در هفتههای قبل به دو مورد از خطاهای فکر کردن اشاره کردیم:
و اینک ادامه مطلب:
۳- پیش داوری
یکی از مسائلی که باعث میشود روند تفکر ما منحرف شود، این است که قبل از فکر کردن و بررسی درست و عالمانه یک موضوع، با استفاده از ذهنیتها و فرضیههای قبلی خودمان نسبت به آن موضوع اظهار نظر میکنیم. در مسیر تفکر درست، باید سعی کنیم ذهنمان را از پیشفرضهای قبلی خالی کنیم تا بتوانیم به درستی مشاهده کنیم. در زندگی ما هم، بارها این اتفاق افتاده است که راجع به یک مطلب یا موضوعی، دیدگاه خاصی در ذهنمان مطرح بوده است و بعد متوجه شدهایم، در اشتباه بودهایم. همیشه سعی کنید ابتدا از صحت و سلامت و امنیت نظر و دیدگاه خود اطمینان حاصل کنید.
شخصی داخل اتوبوس نشسته بود و دو فرزند او درحال بازی و سرگرمی بودند و او که به فکر فرو رفته بود و مشاهده میکرد که فرزندانش، کمی شلوغتر از همیشه هستند اما تذکری نمیداد. در همین حال یکی دو تا از مسافران اتوبوس با لحن تندی به این مرد تذکر دادند و با الفاظ نسبتا زشت، از او انتقاد کردند. در این لحظه آن مرد به این مسافر گفت: «حق با شماست، اما یک ساعت پیش همسرم فوت کرد و بچهها هم در بیمارستان متوجه این قضیه شدند. خودرو هم ندارم. الان بچهها را سوار اتوبوس کردم و در وضع خاصی مشغول فکر کردن به جمع و جور کردن اوضاع و احوال زندگی و بچهها و مسائل ناشی از آن بودم و متوجه اذیت فرزندانم نشدم. از شما عذرخواهی می کنم.»
در این لحظه مسافران که متوجه این مصیبت شدند، با کمال شرمندگی از تذکری که داده بودند، به این مرد گفتند: «واقعا ببخشید، زود قضاوت کردیم. بگذارید بچهها راحت باشند و بازی کنند، اگر از دست ما هم کاری بر می آید بفرمایید در خدمت شما هستیم».
حتما وضعیتهایی مشابه این جریان برای ما پیش میآید که یا در مقام قضاوتکننده هستیم یا قضاوتشونده آن چه که مهم است حلم و ظرفیت ابتدایی است و این که در برخورد با مسائل، تا زمانی که مطمئن نشدهایم، حرفی نزنیم و قضاوت نکنیم. شاید برای همین موضوع، در بعضی از دعاها آمده است: «خدایا حلم و ظرفیتی به من عطا کن که درهای جهل و نادانی را به روی من ببندد.» پیشداوریها عمدتا مانع تفکر و شناخت یا عامل انحراف و خطای جدی در تفکر انسان است.
تمرین: به مجموعه نقطهنظرهایی که تا هفته آینده مطرح میکنید، توجه کنید و آن مقدار از اطلاعات اولیه یا نتیجهگیریهایی که بر اساس پیشداوری انجام میدهید شناسایی کنید و با نگاه جدید و خالی از ذهنیت به فکر کردن و حل مسئله بپردازید.
نویسنده: جلیل معماریانی
