صفر و صدی دیدن مسائل، خطایی بزرگ در تفکر | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۸۷ از ۱۶۴)
در هفتههای گذشته سه نوع از خطاهای فکرکردن را مطرح کردیم:
در این قسمت به یکی از خطاهای رایج که بسیار مشاهده میشود میپردازیم.
۴- تفکر همه یا هیچ
بخش قابل ملاحظهای از مسئلهها و مشکلات شناختی و معرفتی و ارتباطی و عاطفی، مربوط به این خطاست. در این نوع فکر، قانون «همه یا هیچ» حاکم است. فردی که این خطا را دارد، یک رفتار، فکر، موفقیت، پدیده یا موضوع را کلا سفید یا سیاه میبیند. یک نوع حس کمالگرایی و ایدهآلنگری باعث میشود تا با کوچکترین ضعفی که از کسی مشاهده میکند یا در یک مسئلهای کمترین اشکالی که پیدا میکند، آن را به کلی حذف کند و پس بزند. در این نوع تفکر، هر چیز که کامل نباشد، شکست بیچون و چراست. قناعت نکردن به مقدار یا بخشی از یک کار، یک فعالیت یا یک امتیاز، این افراد را از مزایای آن امر محروم میکند.
به طور مثال عدهای این نوع تفکر را دارند که یا باید فلان خودرو را داشته باشند یا اصلا هیچ خودرویی را نمیخواهند. این نوع تفکر در بسیاری از قسمتهای زندگی دیده میشود. یا میگوید، باید با فلان دختر یا فلان پسر ازدواج کنم یا اصلا ازدواج نمیکنم. به همین دلیل این افراد در مدیریت تضادها و تعارضهای جامعه دچار مشکلات عدیدهای میشوند. یا فلان شخص باید همه کارهایش درست باشد یا کلا با او قطع رابطه میکنم. با دیدن کوچکترین اشکالی کاملا موضوع، شخص یا هرچیز دیگر را از زندگی خود حذف میکنند.
یا به عنوان مثال، خانمی که رژیم لاغری گرفته است، پس از خوردن یک قاشق بستنی میگوید: برنامه لاغری من دود شد و به هوا رفت. با این طرز تلقی به قدری ناراحت میشود که یک ظرف بزرگ بستنی را تا به آخر نوش جان میکند. به همین دلیل اغلب تصمیمات جدی این افراد دچار آسیبهای اساسی میشود و کمکم با خود، بدبینانه رفتار میکنند. اگر کسی اینگونه فکر کند بسیاری از زیباییهای جهان هستی و حادثهها یا پدیدههای این دنیا را نمیتواند به خوبی ببیند و از ثمرات آن محروم میشود. به آدمها فقط دو نمره میدهد؛ یا بیست یا صفر. رنگها را فقط سیاه یا فقط سفید میبیند. نمیتواند بین دو عمل که از خودش یا دیگران سرمیزند فرقی قائل باشد. نمره ۱۴ و نمره ۱۹ خیلی با هم فرق میکند ولی او به دلیل این خطای فکری، به خوبی تشخیص نمیدهد.
اگر برای سنجشهایمان و اندازه گیریهایمان معیاری به نام عقل و حق داشته باشیم، مثل یک ترازو یا یک خطکش، میتوانیم تفاوتها را تشخیص دهیم. اما اگر خطای تفکر قطبی (همه یا هیچ) داشته باشیم؛ این تفاوت را احساس نمیکنیم و در این مدل زندگی کردن لطمههای زیادی به خودمان و اطرافیانمان وارد خواهیم کرد.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۷ آذر ۱۳۹۰، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۰۰۸
