خطای برچسبزدن در تفکر و تصمیمگیری | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۹۰ از ۱۶۴)
در هفتههای گذشته ۶ مورد از خطاهای تفکر را به طور مختصر بیان کردیم:
و در این قسمت به یکی دیگر از خطاهای رایج میپردازیم.
۷- برچسب زدن
یکی از خطاهای جدی دیگر در هنگام تفکر و قبل و بعد از آن، برچسب زدن است. در واقع ترکیبی از تفکر صفر یا صدی و تعمیم دادن باعث میشود تا در برخورد با مسائل مختلف و نبود نتیجهگیری مطلوب یک برچسب بزنیم و موضوع را به طریق دیگری مطرح کنیم. در این صورت فکر ما تحت تأثیر همان برچسب تا حد زیادی از کار میافتد یا قدرت شناسایی خود را از دست میدهد یا با خطا شناسایی میکند.
بعضی وقتها ممکن است به جای این که بگوییم: «بیدقتی کردم» به خود برچسب منفی بزنیم و بگوییم : «من بیدقت هستم.» وقتی میگویید بیدقتی کردم ذهن شما ناخودآگاه به دنبال تحلیل ماجرا میرود و سعی میکند دلایل بیدقتی را شناسایی و عواملی را که باعث بیدقتی شده است بررسی کند و در این رابطه سؤالاتی طرح کند و بالاخره به دنبال راه حل باشد. ولی وقتی به خودتان برچسب بیدقتی میزنید ذهن شما همان اول جواب را پیدا کرده است. جملات «من بیدقت هستم. پس کاملا طبیعی است که بیدقتی کنم. کاش بیدقت نبودم و بیدقتی نمیکردم.» در واقع اجازه فکر کردن نمیدهد.
همین الان بعضی از خطاهای خود را بنویسید. نسبت به انجام هر یک از آنها چه احساسی دارید؟ کدام یک از این تحلیلها با برچسب زدن همراه است؟ آنها را به یک رفتار یا یک اندیشه تبدیل و به گونهای دیگر بیان کنید. به عبارت دیگر شخصیت و هویت را از مدار تحلیل خارج و رفتار و عمل یا اندیشه را بررسی، تحلیل و نقد کنید. در رابطه با دیگران نیز این مسئله صادق است. به جای این که به فرزند یا شاگرد یا همکار خود بگویید تو بینظم هستی یا شلخته و بیتوجه هستی و حواسپرت و بازنده هستی یا مواردی از این قبیل؛ به او بگویید نظم خود را بیشتر کن و مرتبتر لباس بپوش و بیشتر به مسائل اطرافت توجه کن و حواست را جمع کن و… .
همانطور که مشاهده میکنید وقتی یک رفتار را مطرح میکنید تفکر شما رو به جلو و در راستای هدف به جریان میافتد. ولی وقتی به خودتان یا دیگران برچسب میزنید این برچسبها به خشم، اضطراب، دلسردی و کاهش عزت نفس و خطای تفکر و شناختها و تحلیلهای غلط منجر میشوند و در ارتباط با دیگران فضای مناسبی برای ارتباط سازنده ایجاد نمیشود. باید بین عمل و عملکننده فرق قائل شد. بین هویت و رفتار تفاوت قائل شد.
برای این که به کمک تفکر بتوانیم یک مسئله را به درستی حل کنیم باید فضای طرح مسئله به برچسبها و قضاوتها آلوده نشود. برچسب زدنها دقیقا مثل یک ویروس رایانهای عمل میکند که اجازه نمیدهد پردازشها به درستی انجام شود. همین الان تصمیم بگیرید در رابطه با خودتان و روابط خود با دیگران به این مسئله بسیار مهم توجه کنید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۷ دی ۱۳۹۰، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۰۲۶
