نقش استعاره در تفکر و حل مسئله | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۳۵ از ۱۶۴)
استعارهها معمولاً به شکل تشبیهات، قیاسها، تمثیلها، لطیفهها، قصهها و داستانها مطرح میشود. هر یک از این استعارهها میتواند به عنوان یک ابزار مهم برای تفکر استفاده شود. یک استعاره به دلیل اینکه قوۀ تصور و تخیل و شهود را فعالتر میکند میتواند زمینه فکر کردن را خیلی بیشتر فراهم کند و به اصطلاح موضوع را به صورت ماندنیتر و تصویری به ذهن انسان منتقل کند.
به عنوان یک تمرین به موارد زیر توجه کنید:
۱. به کارهایی که در هفته اخیر انجام دادهاید فکر کنید. مشغول چه کارهایی بودید؟ چرا؟ چگونه آنها را انجام میدادید؟
۲. اگر قرار باشد برای این کارها یک عنوان و تیتر خاصی انتخاب کنید از چه عنوانی استفاده میکنید؟
۳. برای کارهای امروزتان از چه تشبیهی میتوانید استفاده کنید؟
۴. برای کتابی که زندگینامه شما را به تصویر کشیده باشد چه نامی انتخاب میکنید؟
۵. شما شبیه کدامیک از شخصیتهایی هستید که آنها را میشناسید؟ (لازم نیست این شخصیت حتما معروف باشد. ممکن است یکی از اقوامتان باشد.)
در حقیقت، استعاره تفکر نیمکره راست انسان را درگیر میکند. به همین دلیل استفاده از استعاره میتواند زمینه رشد بهتر و بیشتری را برای انسان فراهم سازد. استعاره میتواند به ذهن نیمه هوشیار (یا ضمیر ناخودآگاه انسان) بینشی ارائه دهد که او را برای حل مسائل و درگیریهای سازنده و مثبت آماده کند. استعاره به ما کمک میکند تا بتوانیم بین نقشههای ذهنی خود و دنیای اطرافمان یک ارتباط کاملاً زنده برقرار کنیم و به همین دلیل باعث بهبود ارتباطات و تقویت فکر در قدرت حل مسئله میشود.
شما وقتی از استعاره استفاده میکنید تجسم و تخیل و ذهنتان فعال و موضوع مورد نظر به تصاویر دیداری و حسی تبدیل میشود. وقتی با یک مسئله مواجه میشویم ضمیر ناخودآگاه ما موضوع و مسئله را به هرچیزی که در مخزن اطلاعات گسترده زندگی ما وجود دارد و برای ما هم معنایی داشته باشد ربط میدهد. استفاده از تشبیه و استعاره به ما کمک میکند تا این ارتباطی که در ضمیرناخودآگاه ایجاد میشود در راستای هدفهای ما باشد. به همین دلیل معلمهایی که از مثالهای بیشتری در تدریس خود استفاده میکنند بسیار موفقتر از کسانی هستند که فقط با استدلال و مباحث انتزاعی موضوع را به مخاطب منتقل میکنند.
در تربیت فرزند و به طور کلی برای حل مسائل فرزندان، استفاده از استعارههایی مثل تشبیه و تمثیل و قصهگویی، مفاهیم مورد نظر مربیان را به آسانی و با استفاده از روش غیر مستقیم و کاملاً تأثیرگذار به مخاطب منتقل میکند و به عبارت دیگر فکر آنها را در راستای هدفها فعال یا مسئله آنها را حل میکند.
تا هفته آینده بخشی از تمثیلهای قرآنی را نگاه کنید و ببینید قرآن برای به جریان انداختن فکر و سرعت بخشیدن به فهم انسان از چه استعارههایی استفاده کرده است. هنگام مشاهده اطراف خود سعی کنید از آنچه میبینید داستان زندگی خود را استخراج کنید مثلاً وقتی به درخت نگاه میکنید از خودتان سؤال کنید «من برای رویش خوب به چه چیزهایی نیاز دارم؟» ترکیب سؤال و استعاره در فکر کردن معجزه میکند. فقط کافی است تمرین کنید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۰ دی ۱۳۹۱، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۳۰۵
