جمعبندی مباحث تفکر برتر | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۶۴ از ۱۶۴)
مدتی توفیق داشتیم در رابطه با تفکر، بحثهایی ارائه کنیم.
تفکر همان چیزی است که برترین عبادت محسوب میشود و یک ساعتش از هفتاد سال عبادت با فضیلتتر شمرده شده است. اشاره کردیم که تفکر از طرح سؤال آغاز میشود. برای بهبود وضعیت فکری باید سؤالات را مدیریت کرد. کسانی که خوب سؤال طرح میکنند از وسعت و عمق فکری بیشتری برخوردارند. اشاره کردیم که اگر بتوانیم سؤالات خودمان را در هر لحظه مدیریت کنیم؛ در این صورت فکرمان را هم مدیریت کردهایم.
قبل از صحبت کردن سؤال طرح کنید. قبل از هر تصمیمی سؤال طرح کنید. با طرح سؤال؛ زمینههای تفکر شکل میگیرد و پس از آن شناخت حاصل میشود. به فرزندانمان بیاموزیم خوب سؤال کردن را. اگر معلمان ما به شاگردانشان سؤال کردن بیاموزند؛ آنها در برابر شبهات ایجاد شده مقاومتر خواهند بود. سؤال کردن باعث تقویت قوه تفکر میشود.
این تفکر مواد خامی لازم دارد که تدبر نامیده میشود. تدبر در حادثهها، پدیدهها، جریانها، نعمتها، بلاها و آنچه در اطراف ما وجود دارد. آنچه در این جهان هستی وجود دارد با انسان در رابطه است. اصلاً همه چیز برای انسان آفریده شده است که انسان در راه خدا به مصرف برسد و به مصرف برساند. به قول یکی از اساتید همه هستی به انسان ختم میشود که انسان به خدا ختم شود «وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى».(نجم ـ آیه ۴۲)
چیزی در این عالم وجود ندارد مگر آنکه برای ما موعظه و پند و حرفی داشته باشد. درس گرفتن از حادثهها و وقایع، عبرت گرفتن از تاریخ و جریانات پیش آمده در هر دوره از زمان، الگوبرداری از مجموعه پدیدههای طبیعی، درک پیامها و بهرههای نهفته در دل یک موضوع یا بلا، به کار انداختن استعدادها در مسیرهای رشد و شکوفایی و تعالی و تمام این کارها از جمله مواردی است که با تدبر به دست میآید و بعد از آن به سؤالهای متعدد و هدفمند تبدیل میشود و جریان فکری انسان به گونهای شکل میگیرد که معرفت و شناخت او تکمیل میشود.
این شناخت و معرفت به عنوان رزق عقل او به کار گرفته میشود؛ به عبارت دیگر ما با فکر کردن به شناخت میرسیم و این شناختها به عنوان دادههای اولیه در اختیار عقل قرار میگیرد و عقل نیز با استفاده از نیروی ذاتی خود یعنی حقیقتطلبی و بهترطلبی، این دادهها را با هم مقایسه میکند و میسنجد و به انتخاب رو میآورد.
بنابراین تفاوت بین فکر و عقل این است که ما با فکر به شناخت میرسیم و با عقل میسنجیم و به انتخاب بهتر میرسیم. این سیستم که مختص انسان است همیشه باید فعال باشد تا او همچنان انسان بماند و مراحل رشد خود را به خوبی طی کند و تذکر به عنوان آبیاری مستمر فکر همیشه در زندگی ما باید باشد و معنای ذکر واقعی هم همین است یعنی یادآوری.
در واقع فکر بذری است که با ذکر آبیاری میشود. کارخانه تدبر و تفکر و تعقل انسان حتی یک لحظه هم نباید تعطیل شود. سیستم انسان و حیات انسانی او به تفکر و تعقل وابسته است و در هنگامه این وابستگی؛ ضرورت وحی و دین مطرح میشود که برای توضیح آن مجالی دیگر لازم است.
امید است ۱۶۴ یادداشت کوتاه حقیر درباره تفکر زمینهساز تقویت تفکر در خوانندگان گرامی شده باشد و دعا میکنم این یادداشت به عنوان آخرین یادداشت در این حوزه زمینهساز مطالعاتی عمیقتر و تصمیمهای راسختر در این باره باشد.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۳ شهریور ۱۳۹۲، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۴۸۵
