چگونه فکرم را بر موضوعی که میخواهم متمرکز کنم؟
تمرکز، یکی از اساسیترین نیروهای فکری
«من نمیتوانم حواسم را روی موضوعی که به آن فکر میکنم متمرکز کنم به محض اینکه شروع به مطالعه میکنم، فکرهای مختلفی میآید توی ذهنم و حواسم پرت میشود.»
«من کلاً آدم بیدقتی هستم.»
«من همه را بلد بودم اما بهخاطر بیدقتی نمرهام کم شد.»
اگر یک مادر باشید، از فرزندانتان و اگر معلم باشید، از شاگردانتان و اگر محصل یا دانشجو باشید، حتماً این جملات و مشابه آنها را از همکلاسیهایتان شنیدهاید. قدرت تمرکز، اساسیترین نیروی فکری ماست، ما در سایه تمرکز است که میتوانیم درباره موضوع مورد نظرمان استدلال کنیم، فکری روشن و شفاف داشته باشیم، اتومبیل را در یک خیابان شلوغ برانیم، امور مالی خود را برنامهریزی کنیم، مهارتی جدید یاد بگیریم، مزه یک خوراکی را تشخیص دهیم و بالاخره مسئله یا مشکلی را حل کنیم.
تمرکز به معنی توانایی قبول بعضی چیزها و بهدور انداختن چیزهای دیگر، زیربنای نیروهای درونی ماست.
عوامل ایجاد تمرکز:
۱. انگیزه:
هرچه بیشتر به ذهن خود فشار بیاورید، تمرکز مشکلتر میشود. برای ایجاد حرکت، باید محرکی را به وجود بیاورید. حتی در آن زمان که از شدت خستگی، توان راهرفتن را ندارید، اگر احساس کنید خطری متوجه شماست، مثلاً یک سگ به قصد حمله، به سمت شما میآید شروع به دویدن میکنید.
۲. علاقه و دلبستگی:
وقتی شما مشغول تماشای فیلم یا خواندن داستان جذابی هستید برای ایجاد تمرکز نیازی به اعمال زور و فشار ندارید. چون بهطور طبیعی، چیزی توجه ما را جلب میکند که برای ما حائز اهمیت باشد و از آن نفعی به ما برسد. بنابراین باید راهی پیدا کنیم که دقت ما را حتی نسبت به موضوعی که خیلی نسبت به آن علاقه و دلبستگی نداریم، عمیقتر کند و در حقیقت بین ذهن ما و آن موضوع علاقه ایجاد شود.
۳. کنجکاوی:
برای ایجاد علاقه باید کنجکاو بود. اگر دلتان میخواهد توجه و دقت خود را برروی چیزی متمرکز کنید، بکوشید نکته جدید و تازهای در آن کشف کنید که برایتان جالب باشد. چه چیزهایی برای یک ذهن بارور و مستعد، ممکن است جالب توجه باشد؟ در حقیقت، هرچیزی در زیر این آسمان آبی این قابلیت را دارد که غذای مناسبی برای فکر ما باشد. این ما هستیم که باید هنر بهرهبرداری از موضوعات را در شرایط مختلف کسب کنیم.
۴. هدف:
وقتی بهطور مشخص و روشن بدانید که چهچیزی مهم است، همه نیرو و امکانات خود را آنچنان بهکار میگیرید که کوچکترین قسمت آن هدر نرود. قبلاز هرکاری، هدف از انجام آن را مورد بررسی قرار دهید. به اموری بپردازید که در راستای هدف شما هستند.
۵. اولویتها:
فهرستی از کارهایی که باید در طور روز انجام دهید، تهیه کنید. به فهرست نگاه کنید و اهمیت هر کار را در نظر بگیرید و از خود بپرسید که کدام یک از اولویت بیشتری برخوردارند؟
۶. نیاز:
ذهن ما به مسئلهای رو میآورد که اهمیتش را یافته و ضرورتش را احساس کرده. تمرکز و حضور ذهن، نتیجه درک اهمیت مسئله است. آنها که احساس نیازی نمیکنند، ناچار به تمرکز و حضور نخواهند رسید؛
۷. حضور در زمان حال:
ما در هر لحظه، بیشتر از یک کار نداریم که همان مهمترین کار ماست. تمام قوای خود را برای انجام آن بهکار بگیرید و نتیجه آن را خدا بسپارید.
نکاتی برای افزایش دقت و تمرکز
۱. در مقابل یک ساعت مچی یا دیواری که دارای عقربه دقیقهشمار باشد، بنشینید. به مدت دو دقیقه، تمام هوش و حواستان را روی حرکت عقربه دقیقهشمار متمرکز کنید. مثل اینکه هیچچیز دیگری در دنیا وجود ندارد. اگر رشته تمرکز خود را بهعلت فکر کردن درباره چیز دیگر یا به سبب طول دادن بیشاز دو دقیقه از دست دادید، مکث نکنید. هوش و حواستان را جمع کنید و دوباره از نو شروع کنید. سعی کنید تمرکزتان را تا دو دقیقه حفظ کنید.
۲. یک صفحه کاغذ سفید بردارید و با مدادی روی آن خط بکشید. فکرتان را برروی خطی که میکشید، متمرکز کنید. خط را تا لبه کاغذ ادامه داده، دوباره برگردید و تا پایان صفحه این کار را ادامه دهید. هرگاه ذهنتان متوجه موضوع دیگری غیر از کشیدن خط مستقیم شد مثل نوار قلب، مداد را بالا و پایین بیاورید و خط را ادامه دهید. در پایان میبینید، فکر شما چندبار منحرف میشود.
۳. اگر میبینید برخلاف میل خود دستخوش رؤیا و تخیلات میشود و به فکرهای بیهوده و نامعلوم فرو میروید، فوراً بدن خود را در وضعی قرار دهید که معمولاً نمیکنید. وقتی بدنتان را در وضعی غیر از حالت همیشگی قرار دهید، بدن شما کمتر از تمایل به خوابیدن پیدا میکند. هر قدر امکان خوابآلودگی را از بدنتان بگیرید، بیشتر به ذهنتان کمک میکنید که آگاه و هوشیار باشد.
تمرین: به اطراف خود نگاه کنید و شش شئ گوناگون را پیدا کنید که قسمتی از آن، دایره یا گرد باشد. مثلاً ته فنجان، ته مداد، سر یک میخ روی دیوار، مسئله این است که وقتی شما با شناخت و آگاهی به دنبال دایره میگردید آن را پیدا میکنید یعنی کافی است شما بدانید به دنبال چه میگردید تا آن را بیابید.
این را بدانید که آن چیزهایی دنیای شما را میسازد، که شما به آنها توجه میکنید. اگر دائماً به مشکلات و مسائلی که دارید توجه کنید، دنیای شما پر از موانع و مشکلات میشود و اگر به چیز معینی توجه نداشته باشید، دنیای شما مجموعهای از شلوغیها، دلشورهها و نگرانیها همراه با تجربیاتی که ارتباطی به یکدیگر ندارند، خواهد بود. ولی اگر روی افکار سازنده تمرکز کنید، دنیای شما پنجرهای به سوی امکانات بیشمار و نامحدود باز خواهد کرد و آنچه را در جستجویش هستید، پیدا میکنید.
حال ببینید چه چیز وقت و توجه شما را در سراسر روز به خود جلب میکند؟ اگر میتوانستید آنچه را که در مورد توجه شماست، روی نوار ویدئو ضبط کنید، نوار چهچیزی را نشان میداد؟ به وقت خودتان دقت کنید. مراقب ورودیهای خود باشید و برای فکر و ذهن خودتان برنامهریزی کنید.
ز دست دیده و دل هردو فریاد
که هرچه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز فولاد
زنم بردیده تا دل گردد آزاد
متمرکز بر خوبیها و خیرها باشید
نویسنده: ندا خانیزارع
