در تفکر سیستمی و نگاه شبکهای باید رابطۀ اجزا را درنظر گرفت | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۲۴ از ۱۶۴)
در هفتههای قبل، به دو اهرم که برای تقویت و شکلگیری تفکر سیستمی و شبکهای ضروری بود، اشارهای کردم:
۱. سیستم، هدف مشخص را دنبال میکند؛
۲. هریک از عناصر و اجزای سیستم میتواند رفتار و ویژگیهای کل سیستم را تحتتأثیر قرار دهد؛
۳. در نگاه سیستمی، توجه به روابط اجزا و نوع روابط مهم است.
اگر انسان را بهعنوان سیستم درنظر بگیریم، مجموعۀ اجزا و اعضای آن باهم در رابطه هستند. اگر جامعه را بهعنوان سیستم درنظر بگیریم، افراد آن همیشه باهم در رابطه هستند و اتفاقاً این رابطه، رابطهای فعال خواهد بود. حال اگر کسی بخواهد به جامعه فکر کند و این نوع رابطهها را در نظر نگیرد، ممکن است در برنامهریزی و اندیشۀ خود دچار اشتباه جدی شود.
یکی از دلایلی که در برنامهریزیهای ما خطای زیادی دیده میشود، توجهنکردن به همین نکته است. در تفکر سیستمی، احتمال هر نوع رابطهای در اجزای موضوع مدنظر وجود دارد. بهاندازهایکه این رابطهها کشف شود، شناخت هم بیشتر و دقیقتر خواهد بود. پزشک اگر از این رابطهها آگاهی بیشتری داشته باشد، در شناخت درد و درمان آن تبحر بیشتری خواهد داشت. معلم اگر به این رابطهها اشراف داشته باشد، در نوع تدریس و تعلیم خود موفقتر خواهد بود. اگر والدین بتوانند به بخشی از این رابطهها توجه کنند، در بعضی از رفتار خود تجدیدنظر خواهند کرد و فرزند خود را بهتر درک میکنند. آنها میدانند که فرزندشان در محیطی بسته رشد نمیکند و او را برای رویارویی با احتمالات مختلف آماده میکنند.
در فرایند تربیت، اگر رابطهها را نادیده بگیریم و فقط با محدودیت رابطهها بخواهیم موضوع را حل کنیم، میزان رشدی که بهدست میآید، بسیار ناقص خواهد بود. این نوع تفکر معمولاً انسان را به آگاهی جامعتری میرساند و به او قدرت بیشتری برای حل مسائل میدهد. در تحصیل و مطالعه و تحقیق، اجزای مختلف باهم در رابطه هستند. بین وضعیت جسمی و وضعیت فکری، رابطهای جدی وجود دارد. بین مطالعه و تمرکز، رابطه وجود دارد. تخیل انسان و خلاقیت او باهم رابطه دارند و دهها رابطۀ دیگر. پس برای بهبود مطالعه باید به این رابطهها توجه کرد.
در تفکر سیستمی و نگاه شبکهای باید رابطۀ اجزا را درنظر گرفت. رابطۀ جزء با کل، رابطۀ کل با محیط، رابطۀ جزء با محیط و همچنین جهت رابطه را باید بهخوبی بررسی کرد. در اندیشههای دینی، اعتقاد ما این است که ما در دنیای رابطهها زندگی میکنیم و این اندیشه زمینهساز نگاهی سیستمی و رسیدن به سرانجام در عقیدههاست.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۳۱ مرداد ۱۳۸۹، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۶۳۰
