جرئت فکر کردن | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۴۰ از ۱۶۴)
درادامۀ سلسله یادداشتهای تفکر، در این شماره، به بررسی یکی از انواع مهم تفکر میپردازیم که زمینهساز افزایش خلاقیت در انسان است. تفکر جانبی بهعنوان مکمل تفکر منطقی و عمودی، میتواند زمینهساز بصیرت عمیقتر و خلاقیت بیشتر باشد.
چند ویژگی تفکر جانبی
۱. در تفکر رایج، معمولاً بهدنبال راهی برای حل مسئلهای هستیم؛ اما در تفکر جانبی، تولید راههای متنوع، اصلی مهم تلقی میشود.
همینالان به دو مسئلۀ زندگی خود فکر کنید. مثلاً دربارۀ تربیت فرزندتان، یا مثلاً مسئلهای دربارۀ افزایش درآمد در زندگی یا ایجاد نشاط بیشتر و آرامش یا مسئلههایی ازاینقبیل. برای حل این مسائل، معمولاً چه راهحلهایی به ذهنتان میآید؟ لطفاً یک دقیقه فکر کنید.
حتماً تابهحال به این مسئلهها فکر کردهاید. اما دو اشکال اساسی وجود دارد: یکی اینکه معمولاً این مسائل بهعنوان معضلات و مشکلات و موانع و بنبستها و بدشانسی و بداقبالی و مواردی مشابه بیان میشود و دیگر اینکه اگر هم بهعنوان مسئله مطرح شود، جوابش اینگونه است: «معلومه که نمیشه.» یا «راهش را میدانم؛ ولی فایدهای ندارد؛ چون این راه دستیافتنی نیست.»
اگر کمی دقت کنیم، میبینیم که ما در دام تلهها و قالبها و کلیشههای ذهنی، جرأت فکرکردن نداریم. تفکر جانبی به ما کمک میکند تا قالبهای جدیدی بسازیم. مطمئن باشید که برای حل مسئله، راهحلهای زیادی وجود دارد و این راهحلها، امکانپذیر است. برای یافتن این راهحلها روح جستوجوگری مهم است.
۲. در تفکر معمولی، راهها و گامها حتماً پشتسرهم و بهصورت خطی است؛ اما در تفکر جانبی، گاهی اوقات پرش انجام میشود. درواقع میشود مانع را دور بزنیم.
بعضیوقتها برای برداشتن یک مانع میتوان از مانع دیگری که درکنار آن است، کمک بگیریم. تفکر جانبی به ما این اجازه را میدهد که از جوانب و زوایای مختلف به موضوع نگاه کنیم و موضوعات جانبی را هم مشاهده کنیم. این مدل، زمینهساز تفکر شبکهای و سیستمی نیز هست. در تفکر جانبی، از ایدهها استقبال میشود. بسیاری از اوقات، ما برای حل مسئلههایمان ایدههای خوبی مطرح میکنیم؛ اما جرأت فکرکردن به آن را نداریم. ممکن است به ما بخندند یا ما را به خیالبافی متهم کنند. تفکر جانبی به ما اجازه میدهد طوری دیگر مسائل را دستهبندی کنیم.
تا هفتۀ آینده، پنج مسئله طرح کنید و راهحلهایی را که تاکنون به ذهنتان خطور کرده است، یادداشت کنید. حالا به راهحلهای دیگری فکر کنید که قبلاً جرأت فکرکردن به آن را نداشتید. لازم نیست در این مرحله، راهحلهایتان حتماً درست باشند. مهم این است که جرأت فکرکردن را به خودمان و فرزندانمان بدهیم.
انشاءالله هفتۀ آینده دراینباره بیشتر صحبت خواهیم کرد.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۱ آذر ۱۳۸۹، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۷۷۲۱
