استفاده از تفکر همگرا و واگرا در تصمیمگیری | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۹۳ از ۱۶۴)
در ادامه مباحث تفکر در این قسمت به دو شیوه رایج تفکر اشاره میکنیم که منشأ بسیاری از توانمندیها و تصمیمگیریهای انسان است؛ تفکر همگرا – تفکر واگرا.
نوع تفکر و شکل تفکرات انسانها باعث تمایز آنها و تفاوت رفتاری و نگرشی آنها میشود. هر فرد با نوع تفکرات خود، شخصیت فردی، حرفهای، کاری و اجتماعی خود را میسازد و به تلاش در چارچوب اعتقادات فکری خود میپردازد. به عنوان مثال شخصی اینگونه میاندیشد که خدمت به انسانها، آرامش در برخوردها، صداقت در رابطهها یا شوخطبعی و مواردی از این قبیل در ارتباط با مردم، باعث ایجاد یک فضای سالم و به دور از تنش خواهد شد و اشخاص در چنین فضایی در آرامش خاطر نسبی قرار خواهند گرفت.
در نقطه مقابل شخص دیگری چنین میاندیشد که برای پیشرفت باید از مردم فاصله بگیرد و به اصطلاح دیسیپلین خاصی داشته باشد تا مردم به او احترام بگذارند و قدرش را بدانند و موقعیتش در جامعه تثبیت شود و دهها مورد از این قبیل. هر یک از روشهای تفکری را میتوان الگوهایی دانست که به کمک آنها، قسمتی از فرآیند حل مسئله، با موفقیت طی میشود. تقسیمبندیهای متعددی برای تفکر، توسط کارشناسان معرفی شده است. اما با یک دستهبندی جامعتر در رابطه با انواع تفکر آشنا خواهیم شد. گلیفورد به عنوان یکی از محققان در زمینه خلاقیت و سنجش تواناییهای آفریننده، معتقد است که شیوههای تفکر افراد دو گونه است؛ تفکر همگرا و تفکر واگرا.
تفکر همگرا، عبارت است از انتخاب مناسبترین راه حل که مبتنی بر کاربرد دانش و قوانین منطقی است. در این نوع تفکر معمولاً برای کاستن از تعداد راههای ممکن و تمرکز، به سوی مناسبترین راه گام برداشته میشود.
تفکر واگرا؛ عبارت است از مرحله بررسی راهحلهای گوناگون که مستلزم به خاطر آوردن راه حلهای ممکن یا ابداع راه حلهای جدید است. در تفکر همگرا نتیجه تفکر از قبل معلوم است. یعنی همیشه یک جواب (درست یا غلط) وجود دارد. اما در تفکر واگرا جواب قطعی وجود ندارد و تعداد زیادی جواب وجود دارد که از نظر منطقی ممکن است هر کدام از جوابها به گونه ای درست باشد.
امروزه اعتقاد بر این است که تفکر خلاق حاصل همکاری تفکر واگرا و همگراست. یعنی برای حل مسئله یک فرد ابتدا ذهن خود را آزاد میگذارد و راهحلهای متنوعی را مییابد، ولی پس از آن با استفاده از تفکر همگرا، محصولات فکری را از نظر علمی یا عملی یا مفید بودن، مورد بررسی قرار میدهد و به بهترین جواب ارزشمند میرسد.
تمرین: یک مسئله ساده طرح کنید. تمام راهحلهای احتمالی را فهرست کنید. اگر راهحلی را در ابتدا مناسب نمیدانید عجله نکنید. اجازه دهید که ذهنتان آزادانه به دنبال راهحلهای احتمالی باشد. بعد از نوشتن تعداد زیادی از راهحلها (تفکر واگرا) نوبت به انتخاب و بررسی میرسد. حالا میتوانید بهترین راه حل را انتخاب کنید. در واقع اگر از همان ابتدا به دنبال بهترین راه حل باشید باعث میشود بعضی از احتمالات را نادیده بگیرید. انشاءا… هفته آینده تمرینات بیشتری را با هم بررسی میکنیم.
خدایا برای تو حرکت میکنیم، تمام سعی خود را به کار میگیریم، هدفمند و پرشور گام برمیداریم و فردا را به تو میسپاریم.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۹۰، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۰۴۷
