ماه رمضان و تمرین فکر کردن | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۱۴ از ۱۶۴)
با عرض تبریک فرا رسیدن ماه ضیافت الهی و به امید بهرهبرداری هرچه بیشتر از مجموعه رزقهای این ماه با برکت. در این ماه با توجه به اینکه فرصت خلوت کردن با خود و توجه برای ما بیشتر از دیگر ایام سال فراهم میشود زمینههای بهتری برای تقویت تفکر وجود دارد.
در هفتههای قبل به ۵ مانع مهم در مسیر تفکر اشاره کردیم:
و اینک ادامه مطالب تقدیم شما خوانندگان گرامی میشود.
۶) فضای اجتماعی نامناسب
در شرایط عادی و با توجه به توانمندیهای عمومی که برای تفکر در جامعه وجود دارد؛ شرایط اجتماعی و فرهنگی به عنوان یکی از عوامل مؤثر در تفکر به شمار میآید و به همین نسبت اگر شرایط فرهنگی همراه اضطراب و تشویش باشد تفکر صحیح با مانعهای جدی روبهرو میشود.
هیجانات غیر قابل کنترل و احساسات عنان گسیخته باعث ایجاد اختلال در تفکر میشود. فرهنگی که از اضطراب و تشویش زیادی برخوردار است نمیتواند تفکری صحیح و نقادانه تولید کند؛ تفکر نقاد و صحیح در یک فضای آرام و توأم با صبوری و حلم و نظم به وجود میآید و اضطراب و تشویش دشمن این مؤلفهها به شمار میآید. فرهنگ و اجتماعی که از نظر جسمی و روحی خسته است توان تفکر سالم و نقادانه ندارد.
البته ناگفته نماند که تفکر نقاد با سؤال و درک درد آغاز میشود اما این سؤال و درد بدان معنا نیست که آدم همیشه و همه جا به اضطرابها و تشویشهایی دچار باشد چرا که این اضطرابها جلوی تفکر صحیح و سالم وی را میگیرند. توصیه متفکران انتقادی در این گونه موارد آن است که آدمی باید هنگام اضطراب، تشویش، خشم، رخوت و بیمیلی فرآیند تفکر را موقتا متوقف کند و آن را به وقت دیگری موکول کند. تفکری که در این موقعیتهای بحرانی به وجود آید نه تنها گامی رو به جلو نیست بلکه پسرفت به حساب میآید.
در تفکر آنچه از کمترین اهمیت برخوردار است کمیت است و آنچه بیشترین اهمیت را دارد کیفیت است. دنیای تفکر را گزارهها و عبارات و جملات متحول کردهاند نه کتابهای قطور و مشروح. از این رو باید تا آنجا که امکان دارد شرایط فیزیکی و روانی و احساسی را برای تفکر سالم و درست آماده کرد. این مهم محقق نمیشود مگر آنکه آدمی با جدیت به این موانع بیندیشد.
البته به نظر میرسد موانع فیزیکی، احساسی و روانی تفکر انتقادی در فرهنگ ما کم نیستند و تشویشها، اضطرابها، بیمیلیها و ناامنیهای زیادی در این زمینه مشاهده میشود.
یک راه ساده این است که روزانه چند دقیقه با خود خلوت کنید و فارغ از هیاهوهای اجتماعی به سؤالات خود فکر کنید. لازمهاش این است که اول همدیگر را ببخشیم تا آزاد شویم.
ماه رمضان فرصت بسیارخوبی است برای تمرین فکر کردن.
خدایا برای تو حرکت میکنیم، تمام سعی خود را به کار میگیریم؛ هدفمند و پرشور گام برمیداریم و فردا را به تو میسپاریم.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱ مرداد ۱۳۹۱، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۱۷۳
