نقش سکوت در باروری تفکر | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۲۰ از ۱۶۴)
موفقیت در تفکر نیازمند عوامل متعددی است که در این مطلب به یک عامل مهم در تقویت و تعمیق تفکر اشاره میکنیم.
اهمیت «صَمْت» (سکوت) ابعاد بسیار گستردهای دارد و نکتههای دقیق و ظریفی درباره آن بیان شده و آثار و ثمرات آن با تعبیرات جالبی تشریح شده است که به ذکر مواردی از آن میپردازیم:
۱- در زمینه تأثیر سکوت در تعمیق تفکّر و استواری عقل، از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) نقل شده که فرمودند: «مؤمن کمتر سخن میگوید و بسیار عمل میکند و منافق بسیار سخن میگوید و کمتر عمل میکند.»
سکوت فضایی را ایجاد میکند که باعث روان شدن فکر میشود. کارشناسان و محققان عقیده دارند که در فضاهایی مثل قبرستان یا نیمه شب یا خلوتهایی که انسان در حالت آرامتری قرار دارد بهتر میتواند راجع به وظایف و کاستیهای خود فکر کند.
وقتی انسان چند دقیقه در شبانهروز با خودش خلوت میکند فرصتی مییابد تا صداهای اصلی درون خود را بشنود و آنها را در تصمیمگیریهای خود دخالت دهد. بسیاری از تصمیمهای غلط ما نتیجه بیتوجهی به فریادهای فطرت و نداهای درون ماست؛ بنابراین خلوتها زمینهساز تفکر هستند.
۲ – نشان عقل و سنجش؛ تفکر است. امام صادق (علیهالسلام) فرمود: «دلیل العاقل التفکر و دلیل التفکر الصمت». نشانه عاقل؛ فکر کردن و نشانه فکر کردن، سکوت کردن است.
معمولاً ما غوغاهای درون را نمیتوانیم تحمل کنیم و در مسیر سرازیر شدن هوسها و خواستهها و سؤالات هم زمان و مهاجمی که قرار میگیریم فرار را بر قرار ترجیح میدهیم و برای این فرارها به پناهگاههایی از جنس هیجان یا تخدیر یا سرگرمی یا لهو و بازی و… رو میآوریم.
یک دلیل مهم تغییر ذائقه نسل ما دوری از خلوتها و توجههاست؛ به عبارتی ناتوانی در رویارویی با خود. اگر فکر کردن در خلوتها و سکوتها را تمرین کنیم و لذت خلوت با خود را بچشیم هم فکرمان بهتر کار میکند و هم مدیریت بیشتر و بهتری نسبت به احساسمان خواهیم داشت.
۳- در روایت دیگری از امام امیرالمؤمنین (علیهالسلام) آمده است «اکثر صمتک یتوفر فکرک و یستنر قلبک و یسلم الناس منیدک». بسیار خاموشی برگزین تا فکرت زیاد شود و عقلت نورانی شود و مردم از دست (و زبان) تو سالم بمانند.
همانطور که مشاهده میشود رابطه دقیق و معناداری بین بارور شدن فکر و اندیشه، با سکوت وجود دارد؛ دلیل آن هم روشن است؛ زیرا قسمت مهمّی از نیروهای فکری انسان در فضولات گفتاری و سخنان بیهوده از میان میرود؛ هنگامی که انسان سکوت را پیشه میکند، این نیروها متمرکز میشود، و فکر و اندیشه را به کار میاندازد، و ابواب حکمت به روی انسان گشوده میشود؛ به همین دلیل، مردم سخن گفتن بسیار را دلیل کمعقلی میشمرند و افراد کمعقل سخنان بیهوده بسیار میگویند.
یک تمرین ساده اما بسیار سرنوشتساز
روزانه ۵ بار و هر بار ۵ دقیقه با خودتان خلوتی داشته باشید و نسبت به کارهایی که انجام دادهاید یا قرار است انجام دهید فکر کنید و با سؤالاتی مثل (چرا؟ چگونه؟ چه زمانی؟ با چه وسیلهای؟ با چه انگیزه و نیتی؟) تصمیمات و رفتارها و حالتهای خود را نقادی کنید.
هیچ عاملی مؤثرتر از خود نقد برای رشد و شکوفایی انسان وجود ندارد. با این تمرین میتوانید هر روز با خودتان ملاقات داشته باشید و خودتان را از تنهایی و غربت نجات دهید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۹ شهریور ۱۳۹۱، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۲۱۳
