آزادی تفکر از قفسهای پیشساخته | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۲۵ از ۱۶۴)
در هفتههای گذشته دو اصل مهم را در تفکر بیان کردیم:
۱- سازنده، مثبت و رو به هدف فکر کنید.
۲- مسئلهها را با صبر و حوصله ساده کنید.
در ادامه به یک اصل بسیار مهم دیگر اشاره میکنیم:
۳- با آزادی فکر کنید و پیشفرضهای خود را دخالت ندهید
یکی از موانع بزرگ تفکر این است که وقتی قرار است فکر کنیم معمولاً به صورت ارادی یا حتی ناخواسته ذهنمان به دنبال همان چیزهایی میگردد که قبلاً به دست آورده بودیم یا در ناخودآگاه ما وجود دارد. به همین دلیل از فکر کردن نتایج تازهای عایدمان نمیشود؛ مثلاً شما از یک معلم یا یک مشاور سؤالی میپرسید و پس از دریافت سؤال یا انجام مشورت باز هم احساس میکنید که حرف خودتان درستتر بوده یا به راهکار مشاور توجه نمیکنید یا توضیح آن استاد را جدی نمیگیرید.
در این مواقع یکی از علتهای بیتوجهی شما همین پیشفرضهای اولیه است. حاصل این نوع فکرکردن این است که حالتهایی در انسان ایجاد میشود که نتیجهاش، التهاب، شتابزدگی، فرار، یأس، تعصب، استکبار و مواردی از این قبیل است و خاطره خوبی از فکر کردن در بایگانی ذهن انسانها وجود ندارد و درسهایی مثل ریاضی و منطق و فلسفه و مانند آن چندان مورد استقبال واقع نمیشود.
هیجانمداری و احساس و جذابیتهای مقطعی و ضعیف به یک امر بدیهی و حتی ضروری تبدیل میشود. ذائقهها عوض میشود و شاید به همین دلیل، مذاکرهها و مناظرهها و مجالستها و گفتوگوها معمولا نتایج قابل قبولی ندارد و آدمها از این گونه معاشرتها استقبال چندانی نمیکنند. کمکم معاشرتهای توخالی و پوچ و بدون سازندگی و رشد و بالندگی در روابط انسان شکل میگیرد. تجملها و حاشیهها و دکورها و مادیات و جلوهها و رسم و رسوم غلط در چنین مواقعی در محوریت خواهد بود. این فرهنگ جایگزین صلهرحمهای سازنده و گفتوگوهای هدفمند و دید و بازدیدهای انسانی و تکاملیافته میشود.
ما معتقدیم با تقویت فرهنگ تفکر مؤثر و مطلوب میتوان ذهنهای تشنه را آبیاری کرد و از ثمرات آن، برای روانهای رنجور و روحهای خسته بهره برد. با این مدل و با آزادی فکر از قضاوتها و شتابزدگیها، فکر کردن و حل مسئله برای فرزندان ما و نسل ما به یک امر جذاب و در عین حال ضروری تبدیل میشود و فرهنگ نقادی ترویج مییابد. در این فضا جوان ما به راحتی به هر مدل و مد و جریانی تن نمیدهد و از خود سؤال میکند. چرا؟ چگونه؟ به چه استناد و دلیلی؟ و… ما باید سعی کنیم از روشهای مختلف استفاده کنیم تا فکرکردن برای نوجوان و جوان ما و برای هر انسانی به یک امر لذتبخش و دوست داشتنی تبدیل شود. در این صورت فرهنگ کتابخوانی و مطالعه نیز تقویت خواهد شد.
شما چند دقیقه فکر کنید و مواردی از زندگی خود را که در آن با تفکر آزاد، واقعا به دنبال حل یک مسئله بودید و به نتیجه مطلوب رسیدهاید یادآوری کنید و مدل آن را در زندگی خود تکرار کنید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۳ مهر ۱۳۹۱، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۲۴۲
