تفکر اثربخش با یافتن ایدههای متفاوت | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۳۳ از ۱۶۴)
در این شماره به یک موضوع مهم درباره تفکر میپردازیم که تأثیر بسیار زیادی در افزایش خلاقیت دارد؛ با یک مثال شروع میکنم.
لطفاً به یک موضوع یا یک مسئله فکر کنید. مثلاً موضوعاتی از قبیل مسئولیتپذیری، وجدان، عاطفه، ایثار، تعاون، اقتصاد، خوشبختی، سعادت، آرامش، جهاد، انتظار، تربیت، ادب، معنویت، حقپذیری و… . اگر قرار باشد به این موضوعات فکر کنید از کجا شروع میکنید؟
همانطور که بارها ذکر کردهایم جریان فکری هر کس با طرح سؤال آغاز میشود. حالا اگر بخواهید درباره موضوعات فوق یا موضوع دیگری که در نظر دارید فکر کنید چگونه سؤال میکنید؟ بیشتر افراد در این گونه موارد این طور سؤال میکنند. معنی تربیت چیست؟ به کجا منجر میشود؟ چه نتیجهای دارد؟ یا اگر قرار باشد درباره حل یک مسئله فکر کنند میپرسند: جواب و راه حل آن چیست؟
نکتهای که در این قسمت به عنوان تأکید مهم تقدیم میکنیم این است که بهتر است اینگونه سؤال کنیم: معانی تربیت چیست؟ چه نتایجی دارد؟ چه راهحلهای دیگری برای حل این مسئله وجود دارد؟ اینگونه در واقع به دومین پاسخ و ایدههای دیگر میاندیشیم. بنابراین سعی کنید به گونهای سؤال کنید که ذهن شما را از پاسخهای یک کلمهای و محدود و بسته آزاد کند. از بچههایتان سؤال کنید چگونه و از چه راههایی میتوانند از وقتشان بهتر استفاده کنند؟ برای مدیریت زمان و اوقات فراغت و دیگر وقتهای خود چه طرحهایی دارند؟
اگر سؤالات بازتر و دارای گستره وسیعتر طرح کنیم تفکر ما اثر بخشتر و خلاقتر خواهد شد. بهترین راه برای یافتن یک ایده و راهحل مناسب این است که تعداد زیادی ایده را پیشنهاد بدهیم. ذهن خود را باز کنید تا اجازه پیدا کند خارج از کلیشهها و عادتهای رایج فکر کند.
اگر تفکر در جامعه ما به یک امر لذت بخش تبدیل شود بسیاری از بحرانها و ناهنجاریهای اجتماعی مثل بیکاری، بحران طلاق، اعتیاد، افسردگی و امثال اینها یا اصلا به وجود نمیآید یا خیلی راحتتر از اینها و با پرداخت خسارتهای خیلی کمتر حل میشود. نمیتوان همان طوری فکر کرد که باعث ایجاد یک مشکل شده است و با همان فکر همان مسئله را حل کرد. به همین دلیل در بسیاری از مواردی که مدل فکری خودمان را عوض نمیکنیم و اصرار داریم که به جواب یا راهحل جدید برسیم همین راهحل جدیدمان ویروسی میشود و باعث ایجاد یک مشکل یا معضل جدید میشود.
در واقع یکی از تفاوتهای مخترعان یا انسانهای خلاق دیگر با بقیه این است که آنها به اولین پاسخ اکتفا نمیکنند و الزاماً آن را نمیپذیرند و اغلب با خودشان اینطور میگویند: «بله یک راه حل یا یک راه انجام این عمل این است، اما به نظر میرسد راهحلهای دیگری هم وجود داشته باشد. معلوم نیست که این بهترین راه حل باشد.» به عنوان یک تمرین ساده اما مهم میتوانیم قبل از صحبت کردن و برای چینش کلمات و مدل صحبت و بیان جملات ابتدا چند مدل را در ذهن خود تجسم کنیم و ببینیم کدامیک برای این لحظه و این مخاطب مناسبتر است.
امام علی علیه السلام فرمودند فکر کنید سپس صحبت کنید.
تصمیم بگیرید این هفته با راهحلهای جدیدتر مسئله حل کنید و ایدههای نو برای مسائل قدیمی پیدا کنید.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۶ آذر ۱۳۹۱، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۲۹۳
