تفکر قرآنی و تفکر در قرآن | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۵۸ از ۱۶۴)
با توجه به اینکه توفیق تنفس در ماه مبارک رمضان و بهار قرآن نصیبمان شده است؛ توجه خوانندگان عزیز یادداشتهای مدیریت تفکر را به نکاتی درباره تفکر در قرآن و تفکر قرآنی جلب میکنیم:
در قرآن امر و دعوت به نظر و تفکر در آیات آفرینش با تعبیرات مختلف برای برانگیختن فکر و تحکیم ایمان به معاد، آمده است. بعضی آیات به صورت امر صریح مانند آیات: «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ (طارق – آیه ۵). قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ (یونس – آیه ۱۰۱). فَانْظُرُوا کَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ (عنکبوت – آیه ۲۰)» و بعضی آیات با استفهام یا استفهام توبیخی مانند: «أَفلمینظروا، أولمیتفکروا، أ فلا تتفکرون؟!» و بعضی آیات، به صورت بیان و نمایاندن آیات خلقت آمده است.
در بیشتر سورههای کوتاه که در آغاز وحی و در مکه نازل شده چنین آیاتی آمده است، تا اذهان و نفوسی که به جاهلیت و شرک آلوده و پست شده بود، برانگیخته و پاک و روشن شود و از طریق نظر و تفکر در آیات زمین و آسمان از واژگونی پرستش بتها و هواهای پست رها شوند و به جهان و جهاندار و حکمت و فرمان او بپیوندند. همین آیات بود که در زمان کوتاهی اذهان را باز و شکفته و روشن کرد سپس آن همه عالم و محقق و عارف در سرزمینهای اسلامی پدید آورد و به فرمایش امام علی (علیهالسلام) تفکر مایه حیات قلب شخص بصیر است.
از هر فرصتی برای تفکر و عبرت گرفتن باید استفاده کرد. فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ (حشر – آیه ۲). بسیاری از حوادثی که در زندگی ما رخ میدهد حامل پیامهای زیادی برای ماست و به راحتی میتواند نقاط ضعف و قوّت ما را نشان دهد؛ فقط کافی است فکر کنیم و مدار ذهن خود را به سمتی بچرخانیم که این پیامها را مثل یک گیرنده امواج الکترومغناطیسی دریافت کند.
به این منظور باید سؤال طرح کنیم. سؤالی که جریان فکری ایجاد کند و رابطۀ ما را با آن حادثه نشان دهد. به اندازهای که جریانات و پدیدهها و حادثهها را به عنوان کلاس درس ببینیم به همان اندازه بهرهمند میشویم؛ مثلاً سهم من از این پدیده چیست؟ چه رابطهای بین من و ثقلهای زمین و زلزله قیامت وجود دارد؟ «إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا» چرا قرآن در شب قدر نازل شده؟ چرا این شب بهتر از هزار ماه است؟ «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ»
و به طور کلی برای کشف تفکر قرآنی و همچنین تفکر در قرآن در این چهار مرحله باید سؤالاتی را طرح کرد:
۱. تفکر در سوره؛
۲. تفکر در زمینههای سورهها و آیهها (زمان آیه، شرایط نزول آیه، مخاطبان آیه و…)؛
۳. تفکر در رابطه آیهها بایکدیگر؛ هیچ کدام از آیهها با هم بیارتباط نیست فقط باید سؤالات را طرح کرد.
۴. تفکر در ارتباط یک آیه با اجزای خودش.
این سؤالات فکر را به جریان میاندازد و شناختهایی به دست میدهد.
در ماه مبارک رمضان همراه تلاوت آیهها ذهن خود را فعال و سؤالاتی طرح کنید. فقط به خاطر داشته باشید که قرآن کتاب هدایت است و سؤالات ما باید در این باره باشد. برای جذب و درک هدایت قرآن باید قلب و ذهن و فکر آماده باشد.
امیدواریم در این ماه مبارک؛ این توفیق نصیب همه ما بشود. انشاءالله هفته آینده درباره استفاده از مدل تفکر قرآنی مطالبی تقدیم خواهد شد.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۳ تیر ۱۳۹۲، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۴۵۲
