مصداقهایی از ابعاد تفکر در آیات قرآن | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۶۱ از ۱۶۴)
همان طور که قبلاً بیان شد ماه مبارک رمضان، بهار قرآن نامیده شده است. فصل بعد از بهار، تابستان است که در آن شاهد به ثمر رسیدن میوهها هستیم. در ماه مبارک؛ جلسات قرآن و تلاوت و قرائت آن اوج میگیرد و تلاشهای زیادی در احیای فرهنگ قرآنی انجام میپذیرد؛ اما به مجرد پایان یافتن ماه مبارک شاهد یک افت جدی در آن هستیم.
سه شب قرآن را روی سر میگذاریم و یازده ماه و بیست و هفت روز دیگر… . همان سه شبی هم که قرآن را روی سر میگذاریم گاهی تفکر قرآن در حوزه تصمیمگیریهای ما وارد نمیشود. بیاییم تصمیم بگیریم قبل از خروج از این ماه؛ حداقل چند تصمیم اساسی بگیریم:
* اول تصمیم بگیریم بر اساس قوانین و دستورات قرآن تصمیم بگیریم؛ به عبارت دیگر انتخابهایمان را بر مبنای قرآن قرار دهیم. یعنی اینکه قرآن برای ما یک راهنمای واقعی و کتاب روشن و آشکاری باشد که به ما بگوید چگونه از نیروها و امکانات خدادادی استفاده کنیم و آنها را به کار بگیریم. مگر ما وقتی از یک رایانه استفاده میکنیم یا هر دستگاه دیگر از یک کاتالوگ و راهنما بهره نمیگیریم؟
چرا برای راه رفتن در این جهان هستی با این همه نیرو و استعداد خدادادی ضرورت نیاز به یک دفترچه راهنما را احساس نمیکنیم؟ سفره ماه مبارک فرصت خوبی است برای تغییر نگرش ما نسبت به خودمان و زندگیمان و وظایفمان در رابطه با خودمان و خدا و آدمها و جهان هستی. برای موفقیت در این روابط چهارگانه نیازمند دستورالعمل هستیم.
* دوم هر وقت احساس کردیم زندگی ما یکنواخت شده یا به بنبستهایی میرسیم یا غم و اندوه وجودمان را فرا میگیرد یا دچار ابهام و شک و لرزش و لغزش و خستگی میشویم با اطمینان از اینکه قرآن به ما پاسخ میدهد به قرآن مراجعه کنیم. قطعاً در این صورت انگیزه مطالعه تفاسیر و روایات را در خودمان تقویت خواهیم کرد.
قرآن کریم در آیات فراوانی به مقوله تفکر، تدبر و تعقل توصیه مؤکد کرده و در نهایت رسیدن به سعادت و کمال و رهایی از انحطاط و سقوط را مرهون تفکر و تعقل دانسته است. در اینجا برخی مصادیق تفکر را از منظر آیات قرآن مطرح میکنیم:
۱- تفکر در آفاق
قرآن کریم در سوره آل عمران آیه ۱۹۱ میفرماید: در آفرینش آسمانها و زمین میاندیشند که پروردگارا! این را بیهوده نیافریدهای. آیات دیگر مربوط به آفاق، شامل خلقت، زنده شدن زمین در بهار، گستردگی زمین و برافراشته شدن کوهها و روییدن گیاهان زوج در آن، چگونگی طعام، حیوانات و مسطح بودن زمین است.
۲- اندیشیدن در آیات انفس
قرآن کریم در سوره روم آیه ۸ میفرماید: آیا در دلهای خویش نیاندیشیدهاند که خداوند آسمانها و زمین را و آنچه مابین آنهاست جز به حق و سرآمدی معین نیافریده است.
۳- فکر کردن در آیات خدا
خدای متعال در سوره یونس آیه ۲۴ میفرماید: بدین سان آیات (خود) را برای اندیشهورزان روشن و شیوا بیان میداریم.
۴- تفکر در قرآن
خدای متعال در سوره نساء آیه ۸۲ میفرماید: آیا در معانی قرآن نمیاندیشید؟ و اگر این قرآن از نزد کسی غیر از خدا بود، در آن اختلاف بسیار مییافتند. در بعضی آیات مانند سوره ص آیه ۲۹، هدف نزول قرآن را تدبر و اندیشه در آن ذکر میکند: کتابی است مبارک که آن را بر تو فرو فرستادیم، تا در آیات آن اندیشه کنند و خردمندان از آن پند گیرند.
۵- تدبر در مخلوقات
قرآن کریم در سوره اعراف آیه ۱۸۵ میفرماید: آیا در ملکوت آسمانها و زمین و آنچه خداوند آفریده است، ننگریستهاند.
۶-تفکر در تاریخ و قصههای گذشتگان
خدای متعال در سوره آل عمران آیه ۱۳۷ میفرماید: پیش از شما سنتهایی بوده و گذشته است، پس در زمین سیر و سفر کنید و سرانجام منکران را بنگرید که چگونه است. همچنین در سوره اعراف آیه ۱۷۶ میفرماید: پس بر ایشان این پند و داستان را بخوان، باشد که اندیشه کنند.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۱۳ مرداد ۱۳۹۲، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۴۶۹
