شیوهها و مهارتهای پرورش تفکر در قرآن کریم | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۶۲ از ۱۶۴)
ضمن عرض تبریک عید سعید فطر و به امید قبولی طاعات و عبادات و تقدیری سرشار از تصمیم و تدبیر و تدبر و تفکر در زندگی برای شما خوانندگان محترم؛ در این مطلب به برخی دیگر از زمینههایی اشاره میکنیم که قرآن برای تقویت و مدیریت تفکر بیان کرده است.
آیات زیادی در قرآن وجود دارد که یا به صورت مستقیم یا غیرمستقیم انسان را به تدبر و تفکر دعوت میکند. نظر کردن به حادثهها و پدیدههای مختلف زندگی؛ زمینهساز تفکر است. به طور کلی دادههای عینی و حسی قابلیت درک بیشتری را برای همه گروهها ایجاد میکند. به اندازهای که فرزندان، دانشآموزان و دانشجویان، استادان و مدیران ما در اینباره بیشتر تلاش کنند به همان اندازه جامعه ما یک قدم به تفکر نزدیکتر خواهد شد.
شما میتوانید همین امروز؛ اطراف خود را با چشمانی بازتر و دقیقتر نگاه کنید. حتماً این تمرین ساده را انجام دهید. همین امروز، انشاءالله تغییری کاملاً متفاوت در نحوه فکر کردن خود حس خواهید کرد. در قرآن هم انسانها به این نوع دیدن و نظر کردن همراه با دقت و تدبر سفارش شدهاند.
به عنوان مثال: در آیات ۱۷ تا ۲۰ سوره غاشیه میخوانیم: «آیا آنان به شتر نمینگرند که چگونه آفریده شده است؟! و به آسمان نگاه نمیکنند که چگونه برافراشته شده؟! و به کوهها که چگونه در جای خود نصب شده! و به زمین که چگونه گسترده و هموار شده است؟»
در واقع در این آیه به راحتی از دو تکنیک بسیار قوی و مؤثر در تفکر استفاده شده است: (طرح سؤال و مشاهده همراه با تأمل و تدبر) و به راحتی میتوان به عنوان یک الگو و مدل مؤثر از آن استفاده کرد یا در آیات ۳ و ۴ سوره ملک میخوانیم: «فَارْجِعِ الْبَصَرَ … ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ…» همان کسی که هفت آسمان را بر فراز یکدیگر آفرید؛ در آفرینش خداوند رحمان هیچ تضادّ و عیبی نمیبینی! بار دیگر نگاه کن، آیا هیچ شکاف و خللی مشاهده میکنی؟ بار دیگر (به عالم هستی) نگاه کن، سرانجام چشمانت (در جست و جوی خلل و نقصان ناکام مانده) به سوی تو باز میگردد در حالی که خسته و ناتوان است.
به عنوان یک تمرین تحقیقاتی و تفکرآفرین موارد دیگری از آیات قرآن را پیدا کنید که در آن؛ انسانها به تفکر و تدبر دعوت شدهاند. مورد دیگری که به فکر کردن کمک میکند و زمینههای تفکر برتر را ایجاد میکند؛ خوب گوش دادن است. به عنوان نمونه به آیات زیر توجه کنید: همان کسانی که سخنان را میشنوند و از نیکوترین آنها پیروی میکنند؛ آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده، و آنها خردمندانند. (زمر – آیه ۱۸) بدترین جنبندگان نزد خدا، افراد کر و لالی هستند که اندیشه نمیکنند. (انفال – آیه ۸) اگر ما میشنیدیم و تعقل میکردیم دیگر از دوزخیان نمیبودیم. (ملک – آیه ۱۰)
صداهای آشکار و پنهان زیادی در اطراف ما وجود دارد که به دلایل مختلف نمیشنویم. لطفاً چند دقیقه فکر کنید. آیا صدای نالههای بعضی از انسانهای دردمند را میشنویم؟ آیا صدای حادثههای مختلف اطراف خودمان را میشنویم؟ چه عواملی باعث شنیدن بهتر میشود؟ خیلیها را صدا میزنند؛ اما فقط عده کمی بیدار میشوند. به راستی ما جزو کدام دسته هستیم؟
انشاءالله هفته آینده بحث را ادامه میدهیم.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۰ مرداد ۱۳۹۲، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۴۷۳
