آفات تفکر | مجموعه یادداشتهای مدیریت تفکر (قسمت ۱۶۳ از ۱۶۴)
در ادامه بحثهای تفکر در این مطلب به بعضی از آفات تفکر اشاره میکنیم.
سؤال اصلی این است که تفکر انسان ممکن است در چه شرایطی دستخوش خطا، انحراف، انجماد و رکود شود؟ چگونه فکر کنیم تا از این خطاها و آفتها مصون بمانیم؟ چه ویژگیهای شخصیتی به این آفات دامن میزند؟
حتماً در زندگی برایتان پیش آمده است که در موضوع خاصی فکر کردهاید ولی شناخت حاصل از آن؛ نهتنها مسئلهای را حل نکرده است بلکه بر مشکلات موجود نیز افزوده است. به نظر شما چرا اینطور میشود؟
در این موارد یکی از خطاهای قابل پیگیری؛ در سبک فکر کردن و مدل مربوط به راهبردهای تفکر باید جستوجو شود. حالا دو مورد از آفات تفکر را ذکر میکنیم و انشاءالله هفته آینده بقیه موارد را تقدیم میکنیم.
۱ـ تکیه بر ظنّ و گمان به جای علم و یقین
امروزه از منظر علوم مختلف و فلسفه مطرح میشود که یکی از عوامل عمده خطاها و اشتباهات عقل، پیروی از حدسیّات و ظنیات (به جای پیروی از یقینیات) است.
تمرین: در زندگی خود مشخص کنید؛ کدامیک از شناختهایتان بر اساس یافتههای دقیق و عینی شکل گرفته است؟ آیا تا به حال به واسطه ظن و گمان در فکر کردن اشتباه کردهاید؟ اینها را شناسایی کنید و تصمیم بگیرید در ارزیابیها، تحقیقها و مطالعههای خود، دقت بیشتری داشته باشید.
۲ ـ پیروی از امیال و هواهای نفسانی
قرآن کریم، امیال و هواهای نفسانی را نیز یکی از عوامل لغزش فکر و عقل برمیشمارد و در آیه ۲۳ سوره نجم میفرماید: «إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ»؛ «این قوم ناسپاس و مشرک، چیزی غیر از گمان باطل و هوای نفس فاسد خود را در بتپرستی پیروی نمیکنند».
انسان برای آنکه بتواند در هر امری، تشخیص درست و صحیحی داشته باشد، باید بیطرفانه، بدون تمایل و اصرار بر خواسته خویش به تفکر بنشیند و برای کشف حقیقت کوشش کند؛ همانگونه که یک قاضی برای صدور حکم حق باید نسبت به طرفین دعوا و اظهارات آنها بیطرف باشد و امیال و امور نفسانی خود را در هیچیک از مراحل قضا دخالت ندهد و به طور کلی هر پیش فرضی که انسان داشته باشد در فکر او تأثیر میگذارد، کسانی که میخواهند به شناخت درست برسند باید خالص فکر کنند و برای ایجاد شفافیت در فکر ابتدا از تمام تمایلات و خواستهها آزاد شوند.
نویسنده: جلیل معماریانی
یکشنبه، ۲۷ مرداد ۱۳۹۲، روزنامه خراسان شمارۀ ۱۸۴۷۹
